Het eindexamen voelt voor veel leerlingen als één grote berg. Zes, zeven of acht vakken, allemaal in een paar weken in mei, en daarvoor ook nog een stapel schoolexamens. Toch hoeft het geen stressvolle sprint op het laatste moment te worden. Wie op tijd begint, weet wat er van hem verwacht wordt en gericht oefent, gaat met veel meer vertrouwen de examenzaal in. In dit artikel lees je hoe je dat aanpakt, of je nu op het vmbo, de havo of het vwo zit.
Hoe zit het eindexamen in elkaar?
Je eindcijfer voor een vak bestaat uit twee delen: het schoolexamen en het centraal examen. Het schoolexamen bestaat uit toetsen, opdrachten en praktische werkstukken die je in de examenklas, en soms al het jaar ervoor, maakt. Welke dat zijn staat in het PTA, het programma van toetsing en afsluiting van je school. Het centraal examen is voor alle leerlingen in Nederland gelijk en wordt in mei afgenomen.
Meestal tellen het schoolexamen en het centraal examen elk voor de helft mee. Dat betekent dat een goed schoolexamencijfer je een buffer geeft, maar ook dat je het centraal examen niet kunt onderschatten. Op havo en vwo moet het gemiddelde van al je centraal examens bovendien minimaal een 5,5 zijn, en gelden er extra eisen voor de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde.
De precieze slaag-zakregeling verschilt per niveau. De officiële regels en het examenrooster vind je op Examenblad.nl. Bekijk ze aan het begin van het examenjaar, zodat je weet waar je staat en welke vakken extra aandacht nodig hebben.
Begin met een planning
De grootste valkuil is te laat beginnen. Leren voor het centraal examen is iets anders dan leren voor een gewone toets: je herhaalt de stof van twee of drie jaar, en dat gaat niet in een week.
Een werkbare aanpak:
- Reken terug vanaf het examenrooster. Zet alle examendata in je agenda en kijk hoeveel weken je per vak hebt.
- Maak per vak een overzicht van de stof. Gebruik de syllabus of de examenkatern van je lesmethode. Markeer met drie kleuren wat je goed kent, wat matig gaat en wat je niet meer weet.
- Begin met de rode onderwerpen. Daar valt de meeste winst te halen. Wat je al goed kent, herhaal je later kort.
- Plan kleine blokken. Een uur per dag geconcentreerd werken, verdeeld over twee of drie vakken, werkt beter dan één keer per week een hele middag.
- Plan ook rust. Sporten, afspreken met vrienden en gewoon niks doen horen erbij. Wie maanden doorbuffelt zonder pauze, haalt de examens met een lege accu.
Begin uiterlijk na de kerstvakantie met gestructureerd herhalen. Voor vakken waar je moeite mee hebt, is het najaar al een goed moment.
Oefen met oude examens
Oude examens zijn het beste oefenmateriaal dat er is. Je leert niet alleen de stof, maar vooral hoe er gevraagd wordt. Examens hebben hun eigen taal: vraagwoorden als "verklaar", "beredeneer" en "toon aan" vragen elk om een ander soort antwoord.
Zo haal je er het meeste uit:
- Maak een examen onder echte omstandigheden. Zet een timer, leg je telefoon weg en gebruik alleen de hulpmiddelen die tijdens het examen zijn toegestaan.
- Kijk na met het correctievoorschrift. Daarin staat precies waarvoor je punten krijgt. Je ziet dan dat een goed idee zonder de juiste uitleg vaak maar de helft van de punten oplevert.
- Analyseer je fouten. Was het een gat in je kennis, las je de vraag verkeerd of kwam je tijd tekort? Elke soort fout vraagt om een andere oplossing.
- Maak een foutenlijst. Schrijf per vak op welke onderwerpen en vraagtypes steeds misgaan, en oefen die gericht.
Begin niet met het meest recente examen. Bewaar dat voor het laatst, zodat je vlak voor het echte examen nog één keer een volledige generale repetitie kunt doen.
Zo pak je verschillende soorten vakken aan
Niet elk vak leer je op dezelfde manier.
Talen
Bij Nederlands, Engels, Duits en Frans draait het centraal examen vooral om leesvaardigheid. Stampen helpt hier weinig; oefenen wel. Lees regelmatig teksten in de taal, let op signaalwoorden als "echter", "daardoor" en "kortom" en oefen met het stellen van de hoofdgedachte in je eigen woorden. Bij de moderne vreemde talen helpt het om woorden te herkennen uit de context, in plaats van alles op te zoeken.
Exacte vakken
Bij wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie is oefenen met opgaven de sleutel. Lees een uitwerking niet alleen door, maar maak de som eerst zelf en vergelijk daarna. Schrijf je berekening altijd volledig op, want ook voor tussenstappen krijg je punten. Zorg dat je je rekenmachine en het informatieboek dat je mag gebruiken door en door kent, zodat je tijdens het examen niet hoeft te zoeken.
Zaakvakken
Bij aardrijkskunde, geschiedenis en economie werk je veel met bronnen: kaarten, grafieken, tabellen en teksten. Leer de belangrijkste begrippen goed, maar oefen vooral met het koppelen van een begrip aan een bron. Een veelgemaakte fout is een algemeen antwoord geven, terwijl de vraag vraagt om een verwijzing naar de bron.
Wanneer helpt examentraining?
Soms lukt het niet om alles in je eentje op te lossen. Je loopt bij één vak steeds vast, je weet niet waar je moet beginnen, of je merkt bij het oefenen dat je de examenvragen anders interpreteert dan de bedoeling is. Dan kan examentraining een goede aanvulling zijn.
Het verschil met gewone bijles is de focus. Bij bijles werk je vaak gedurende het hele jaar aan de lesstof. Een examentraining is korter en intensiever, en richt zich helemaal op het centraal examen: de belangrijkste onderwerpen, de manier van vragen stellen en het oefenen met echte examenopgaven. Een trainer die elk jaar met examens werkt, ziet snel waar punten blijven liggen.
Waar let je op bij het kiezen van een training?
- Kleine groepen. Dan blijft er tijd voor jouw vragen en krijg je feedback op je eigen antwoorden.
- Werken met echte examenopgaven. Je wilt oefenen met het materiaal waar het straks om draait.
- Het juiste moment. Een training in de voorjaarsvakantie of de meivakantie geeft je nog tijd om daarna zelf verder te oefenen met wat je hebt geleerd.
- Per vak kunnen kiezen. Volg alleen een training voor de vakken waar je echt winst kunt halen.
Wil je weten wat er in jouw buurt mogelijk is, bekijk dan bijvoorbeeld een examentraining voor vmbo, havo of vwo en kies het vak waar je het meest tegen opziet.
De laatste week en de examendag
In de laatste dagen voor een examen leer je weinig nieuwe stof meer. Gebruik die tijd om te herhalen wat je al kent en om je foutenlijst nog eens door te nemen. Maak het meest recente oude examen als laatste oefening.
Op de examendag zelf:
- Slaap goed en eet iets. Een nacht doorhalen kost je op het examen meer dan het oplevert.
- Controleer je spullen de avond ervoor. Legitimatie, pennen, een toegestane rekenmachine met verse batterijen en wat er verder op de lijst van school staat.
- Lees eerst het hele examen door. Zo weet je wat er komt en kun je je tijd verdelen.
- Sla vast zittende vragen over. Zet er een markering bij en kom er aan het eind op terug. Zo verlies je geen tijd die je bij andere vragen nodig hebt.
- Gebruik je resterende tijd. Klaar? Lees je antwoorden nog eens na en controleer of je elke vraag echt hebt beantwoord.
Gaat een examen minder goed dan gehoopt, laat het dan los en richt je op het volgende. Je kunt een tegenvallend examen niet meer veranderen, het volgende wel. En mocht het eindcijfer net niet genoeg zijn, dan zijn er herkansingsmogelijkheden. Je school kan je precies vertellen hoe dat werkt.
Wat kunnen ouders doen?
Als ouder kun je de examens niet voor je kind maken, maar je kunt wel veel betekenen:
- Help bij het maken van de planning, maar laat het uitvoeren aan je kind.
- Zorg thuis voor een rustige plek om te leren en voor vaste momenten zonder afleiding.
- Vraag hoe het gaat, niet alleen naar cijfers. Stress en twijfel komen vaak pas naar boven als je er rustig naar vraagt.
- Hou contact met de mentor, vooral als je merkt dat het vastloopt bij een bepaald vak.
- Zorg voor ontspanning. Een avond samen eten of een film kijken helpt meer dan je denkt.
Met een plan word je rustiger
Het eindexamen is een belangrijke stap richting je diploma en je vervolgopleiding, maar het is goed te doen als je het in stukken hakt. Maak een planning, oefen met oude examens, pak je zwakke vakken als eerste aan en zoek hulp waar je die nodig hebt. Dan sta je in mei niet voor een berg, maar voor een reeks examens waar je je stap voor stap op hebt voorbereid.



